Anaokulu, 2020 - 2021 eğitim öğretim döneminden itibaren zorunlu eğitimin bir parçası haline gelmiştir. İçinde bulunduğumuz eğitim - öğretim dönemi dahil olmak üzere 5 yaşına girmiş her çocuk, öncelikle mahallesindeki anaokullarına gönderilmelidir.

Pek çok uzmanın görüşüne göre anaokulunun zorunlu olması, ülkemize çok geç gelen ama doğru olan bir uygulamadır. Nitekim anaokulu AB ülkelerinde zorunlu olmakla birlikte zorunlu okul öncesi eğitim oranı 2017 verilerine göre AB ülkelerinde ortalama %95 idi (Kaynak). Aynı zaman diliminde ise bu oran ülkemizde %54.7 idi. Avrupa ülkelerinin pek çoğunda ise ülkemizin aksine kreş - anaokulu ayrımı olmamaktadır. Bu ülkelerde, anaokulu başlama yaşı dörttür. Hatta Çin ve Japonya'da yaş sınırı üçe kadar inmektedir. Peki neden anaokulu bu kadar önemli? Çocukları erken yaşta okula tanıştırmanın avantajları ve dezavantajları neler? Ülkemizde ilk anaokulları ne zaman açıldı?

Osmanlı Döneminde Anaokulu Var mıydı?

Osmanlı döneminde, bugün anlaşıldığı gibi bir anaokulu eğitiminden söz edemeyiz. Ancak, Sıbyan mektepleri bulunuyor. Bu nedenle Türkiye'de okul öncesi okulun tarihi, Fatih Sultan Mehmet dönemine (15. yy) kadar uzanır. Peki Sıbyan mektebi nedir? Bugünkü anaokullarından farkı ya da benzerliği nedir?

Sıbyan mektepleri sabi denilen 5 - 6 yaşındaki kız ve erkek çocuklarının gittikleri mahalle okulları idi. Burada, dönemin gereğine hitap eden din eğitimi, namaz kılma, namazda okunacak dualar, sayılar ve temel derecede okuma yazma öğretilirdi. Osmanlı siyasi ve sosyal yapısını düşünecek olursak bugünkü anaokulları gibi çocukları topluma kazandırmak görevini üstlendiği söylenebilir.

Sıbyan mektepleri teba için geçerli idi. Sarayda, Sıbyan mekteplerine benzeyen Şehzadegan mektebi bulunurdu. Okula başlama yaşı ise İslami geleneklere uygun şekilde 4 yaş 4 ay 4 gün idi (Kaynak). Burada da dini temeller üzerine eğitim devam etmekteydi. Ancak bu mektepler, bugünkü anlaşılan anaokulu eğitimine benzememektedir. Sadece amaçlar benzerlik göstermektedir. Bugünkü anlamda anaokulları, Osmanlı'da Tanzimat dönemi ile gerçekleşmiştir.

Osmanlı'da İlk Resmi Anaokulu Ne Zaman Açılmıştır?

Osmanlı döneminde bugünkü anlamda anaokulları 1908'li yıllara kadar uzanır. Bu dönemde, genelde yabancı elçilerin çocukları için özel anaokulları bulunmaktadır. Türk unsurları tarafında resmi anaokulunun açılması da Balkan Savaşları sonrasıdır.

Balkan Savaşları 1912 - 1913 arasında olmuştur. 1908'de ve bu tarihten önce bazı illerde özel anaokulları bulunmaktadır. Ama Balkan Savaşları, pek çok ilerleme gibi anaokullarının yaygınlaşmasını engellemiştir. Anaokullarının resmi olarak, Türk unsurları tarafından açılması ancak 1913 - 1917 yılları arasında olmuştur.

Osmanlı döneminde, anaokullarına ihtiyaç duyulmasının gerekçeleri resmi kaynaklarda şu şekilde geçmektedir:

• Annelerin ev işleri ile uğraşmaları ve çocuğa zaman ayıramamaları
• Maddi nedenlerden dolayı ailelerin çocuklara bakamaması
• Ailenin eğitimden mahrum kalması sonucu çocuğa aktaracak bilgilere sahip olmaması

Görüldüğü üzere, Osmanlı döneminde çocukların "eğitim hakkının eşit olmadığı" fark edilmiştir. Buna çözüm olarak da anaokulları açılmıştır. Ama yine de büyük bir sorun bulunmaktadır. Bu çocuklara eğitim verecek donanımlı öğretmenler yetiştirmek.. Yine resmi kaynaklarda, öğretmende bulunması gereken özellikler şunlardır:

• Şefkatli ve hünerli olması
• Çocuklara küçük yaşta sosyal hayatı öğretmesi
• Kadın olması

Bu dönemde açılan anaokullarının da şu özelliklere sahip olması gerekir:

• Çocuklar sürekli geniş bahçeli bir alanda olmalı
• Bu alanda birtakım hünerler edinmeli
• Bu becerileri eğlenceli bir şekilde edinmeli
• El işleri öğrenmeli
• Dolayısıyla ilköğretime hazır olmalı

1913 yılında bu özelliklere ek olarak yaş, gelişim gibi durumları kapsayan bir kanun çıkarılmıştır. 6 Ekim 1913'te Tedrisat-ı İptidaiye Kanun-ı Muvakkatı şunları içermektedir:

“Çocukların yaşlarına uygun olarak faydalı oyunlar, geziler, el işleri, ilahiler, yurtseverlik şiirleri, tabiat bilgisine ilişkin konuşmalar ile onların ruhi ve bedeni gelişmelerine hizmet eden kurumlardır.”

Kanun, çocukların anaokuluna gitme yaşını 4 ila 7 olarak belirlemiştir. Bununla da kalınmamış anaokulları nizanamesi çıkarılmıştır.

Cumhuriyet Döneminde Anaokullarının Durumu

Cumhuriyetin ilk yıllarında bir eğitim ve öğretim seferberliği bulunmaktadır. Ancak bu seferberlik bir "yurttaş bilinci" oluşturma amacıyla ilköğretime ağırlık verilerek devam etmiştir. Anaokulları ise ailelerin ve yerel yönetimlerin idaresine bırakılmıştır.

Aslında cumhuriyetin ilk yıllarında sayısı 80'i bulan anaokulu vardı. Ancak 25 Ekim 1925 ve 29 Ocak 1930 tarihlerinde çıkan ilköğretim geliştirmeyi içeren tamimle bu okulların bütçeleri ilkokula kaydırıldı. Dolayısıyla vilayet yönetimleri daha önce açılan anaokullarını kapatmak zorunda kaldı.

Genç cumhuriyet, anaokullarını tamamen ihmal etmiş sayılmazdı. 1927 yılında anaokulu öğretmeni yetiştirmek üzere bir okul açılmıştı. Altı yıl eğitim veren ve öğretmen yetiştiren bu kurum daha sonra kapatıldı.

1930'lu yıllara gelindiğinde ilköğretimin yaygınlaşma çalışmaları anaokullarının önüne geçti. 1940'lı yıllara gelindiğinde bu durumu telafi etmek için bir girişim yapıldı. MEB dışında kurumların anaokulu açması kararı alındı. Yine de 1950'li yıllara gelindiğinde bu konu da gündemde uzun süre kalmadı.

Anaokullarının ülke gündemine alınması 1961 yılında ancak olmuştur. Okul öncesi döneminin yaygınlaştırılması için ciddi çalışmalar bu zamanlarda başlamış ve anaokulları Milli Eğitim Şuralarında yer almıştır. 1962 yılında “Anaokulları ve Anasınıfları Yönetmeliği” çıkarılmıştır.

Bugün, anaokulları zorunlu eğitime alınmıştır. Anaokulları önemi hakkındaki diğer içeriğe buradan ulaşabilirsiniz.

Kaynakça

Ebru DERETARLA GÜL. MEŞRUTİYET’TEN GÜNÜMÜZE OKUL ÖNCESİ EĞİTİM. Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 17, Sayı 1, 2008, s.269-278: Online Kaynak

İbrahim Caner TÜRK. OSMANLI DEVLETİ’NDE OKUL ÖNCESİ EĞİTİM. Millî Eğitim u Say› 192 u Güz/2011. Online Kaynak

Okul yönetim sistemi, okulların idaresini kolaylaştıran teknolojilerin genel adıdır. Okul içi ve dışı iletişim, ders programı oluşturmak, yoklama, öğrenci takibi gibi temel modüller bulunur. Bu temel modüllerin yanı sıra sadece iOkul'da bulunan Akıllı Tahta Kilit sistemi gibi teknolojiler de geliştirilebilir.  Okul yönetim yazılımı olarak da adlandırılan bu sistemler, eğitim teknolojileri adı verilen bir bilişim alanını ürünleridir.

En çok tanınan ve bilinen okul yönetim sistemi ya da okul yönetim programı e-okul yazılımıdır. e-Okul, tüm okullarda uygulanan, yoklama, öğrenci etkinliği, ders durumu gibi genel bilgileri MEB bünyesinde toplayıp bilgi paylaşımını sağlayan sistemdir. iOkul Eğitim Teknolojileri tarafından geliştirilen okul yönetim sistemi ise okula özedir ancak her okul yönetim bilgi sisteminde olması gerektiği gibi e-okul'a entegre olarak çalışır.

Okul Yönetim Sistemi Ne İşe Yarar?

Okul yönetim sistemleri ne işe yarar sorusu, ilgili yazılımın özelliklerine bağlıdır. Bu nedenle soruya iOkul Okul Yönetim sistemi üzerinden cevaplamak daha gerekir.

iOkul Okul Yönetim Sistemi, bir okul idaresi için gerekli tüm işlemleri hızlı, kolay ve hatasız bir şekilde yapmaktadır. Ders dağıtımı, yoklama almak ve bunları e-okul'a aktarmak, öğrenci etkinliklerinin kaydedilmesi, uzaktan eğitim, servis takibi gibi bir okulun tüm ihtiyacına cevap verecek şekilde tasarlanmıştır.

iOkul yönetim bilgi sistemi, modüller aracılığıyla gelişir. Okul yönetim programındaki bu modüller geliştirilebilir olduğu için tüm ihtiyaçlara karşılık verecek bir alt yapıya sahiptir.

iOkul yönetim sistemi ile şu işlemler yapılabilir:

• Öğretmen, bir dakikadan daha az bir sürede tek bir tıkla yoklamayı alabilir.
• Derste olmayan öğrencinin velisine, idarenin de bilgisi ile anlık olarak bildirim gider. Normal şartlarda bir personel ile yapılacak bir iş, sadece öğretmenin yoklama almasıyla tamamlanır.

• Online ortamda, tüm okula yapılacak sınav planı hızlı bir şekilde düzenlenir. Özellikle kelebek sistem gibi değişkeni çok olan ve okuldaki öğrenci nüfusuna bağlı olarak hazırlanma zorluğu artan sınav tipleri, iOkul Sınav Planlama modülü sayesinde kolayca hazırlanır.
• Ders dağıtım programı ve buna bağlı olarak nöbet sistemi kolayca oluşturulur. Program, hazırlayan kişinin yanlış veri girmesini engelleyen parametreler ile dizayn edilmiştir. Bu bakımdan, ders programlarında çakışma olmaz, boş ders gibi sorunlar ortaya çıkmaz.
• Ders ve nöbet programlarının takibi mobil uygulama üzerinden yapılır. Böylece idarî kadronun kontrol için harcayacağı efor düşer.
• iOkul mesajlaşma modülü, kayıtlı olan herkes için bir iletişim kanalıdır. Burada veli, öğrenci ve idarî kadro ister toplu şekilde ister bireysel şekilde mesajlaşabilir, birbirine dosya gönderebilir. Tüm bunlara ek olarak, mesajlaşma sırasında kişilerin telefon numarası gizli tutulur. Böylece tüm okul özel bilgilerini paylaşmak zorunda kalmadan irtibat halinde olur.

• iOkul akıllı tahta modülü, tek bir tıkla tüm okuldaki akıllı tahtaların açılmasını ya da kapanmasını sağlar. Ek olarak akıllı tahtadan tüm okula duyuru yapmak mümkündür. Hiçbir okul yönetim sisteminde böyle bir özellik yoktur. iOkul, akıllı tahtaları kontrol eden tek okul yönetim sistemidir.
• Öğretmen, davranış puanı verebilir. Velilere, davranış notu bildirisi eş zamanlı olarak gider.
• Okul, yemekli ise yemek listesine iOkul üzerinden ulaşabilir, mobil uygulamadan da listeyi kontrol edebilirsiniz.
• Yoklama modülünün önemli bir parçası faaliyet kısmıdır. Faaliyet, öğrenci ders esnasında faaliyette ise bu şekilde işaretlenmesini sağlar. Bu şekilde yok yazılması engellenir. Ayrıca, faaliyette olan öğrencilerin idare tarafından kontrolü daha kolay sağlanır.

iOkul Okul Yönetim Sistemi hem Mobil Uygulamaya hem de Web Modülüne Sahiptir

Bir okul yönetim yazılımının sadece tek bir platform üzerinden kontrol edilmesi, dinamizmi engelleyecektir. Okul yönetimi, statik değil dinamik bir süreçtir ve pek çok değişkene aynı anda sahiptir. Sağlıklı bir okul yönetimi, birden fazla platformdan yapılmalıdır. iOkul mobil uygulama bu bakımdan önemlidir.

iOkul okul yönetim yazılımında, bilgisayar üzerinden yani web modülünde yapılan tüm işlemler mobil uygulama üzerinden de yapılabilir. Örneğin ders programı hazırlama gibi zamanlı ve okulun işleyişi için elzem olan işlerde, web sayfası üzerinde yarım kalan bir çalışmaya mobil uygulama üzerinden devam edilebilir. Bunun yanında, mobil uygulamanın kontrol işlevi de bulunmaktadır.

Okul yönetiminin temel taşlarından olan denetim, idarî kadronun sürekli okul içinde bulunmasını, teftiş turları atmasını gerektirir. Ancak, iOkul okul yönetim sistemi içinde bulunan pek çok modül, idarî kadro için bu zorunluluğu ortadan kaldırır. Örneğin Akıllı Tahta Modülü sayesinde tüm akıllı tahtalar kontrol edilebilir, hem mobil hem de web sayfası üzerinden hangi tahtaların açık hangilerinin kapalı olduğu görülebilir. Bu da, ciddi bir zaman kazanımı sağlar.

iOkul yönetim sisteminin mobil uygulamasının diğer avantajları şu şekildedir:

• iOkul dışında herhangi bir platforma girmeden ve en önemlisi telefon numarası verilmeden tüm okul iletişim halindedir.
• İdare, öğretmene yoklama hatırlatmayı otomatik olarak yapabilir. Öğretmene tek bir bildirim gider. Ders bölünmeden, öğretmen ve idare haberleşmiş olur.
• Web sayfasında yapılan ve yarım kalan/biten tüm işler nasıl bırakılmışsa o şekilde mobil uygulamada da görülür.
• Veliler aranmadan sadece bir bildirim ile  onlara öğrencinin okulda olup olmadığı bildirilir. Yoklama modülünde, ayrıca, öğrencinin geç kaldığı ya da olmadığı dersler de kayıt altına alınır. Bu veriler, istenirse e-okula direkt olarak gönderilebilir.
• Veli, öğrencinin durumu ile ilgili anlık olarak bilgi alır.
• Ödevlendirme, mobil uygulama üzerinden velilere de gönderilir. Böylece öğrencinin görev ve sorumluluklarını yerine getirecek ortamın sağlanması amaçlanır.

iOkul yönetim sistemleri, kendi geliştiren ve çağın şartlarına göre adapte olabilen bir yapıya sahiptir. Bu nedenle okulların dinamizmine uyumlu en iyi okul yönetim sistemlerinden birisi de iOkul yönetim yazılımıdır.

8 Eylül, UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Teşkilatı) tarafından  Okuryazarlık Günü ya da Dünya Okuma - Yazma Günü ilan edildi. Bu yıl 55. kez kutlanan Okuryazarlık Günü, dünyanın kanayan yarasına işaret ediyor.

Okuryazar Olmak Ne Demek?

Okuryazar, TDK Güncel Sözlük'te şu şekilde tanımlanmaktadır:

Okuması yazması olan, öğrenim görmüş (kimse):
"Şimdi Diyarbakır'ın okuryazar gençlerinin hepsi beni tanıyor." - Halide Edip Adıvar

Kavram olarak ise okuryazarlık, alfabe aracılığıyla basit metinleri okuyabilmek, dört işlem gibi temel aritmetik becerisine sahip olmaktır. Bu temel beceriler de ilkokul çağında verildiği için okuryazar olma durumu öğrenim görmekle açıklanmaktadır.

Okuryazarlık, yazının icadı kadar köklü bir konudur. Ancak, Orta Çağ'da okuryazar olmak devlet erkanına, asil ve soylu kimselere tanınan bir ayrıcalıktı. Sanayi Devrimi, bu durumu aksine çevirdi. Dinlerin okuryazarlığı övmesi ve teşvik etmesi, kalemin - kağıdın yaygınlık kazanması gibi olumlu gelişmeler okuryazarlık oranında hızlı bir yükselişi sağladı.

Dünyada Ciddi Sayıda İnsan Okuma Yazma Bilmiyor

Her ne kadar bilgi ve aydınlanmadan söz etsek de dünyada okuryazar olmayan kişi sayısı milyonları buluyor. 1970 - 2005 yılları arasında dünyada 15 yaş üstü 758 milyon kişinin okuryazar olmadığı biliniyor (MEB). Üstelik bu sayısının üçte ikisi kadın ve çocuklardan meydana geliyor.

758 milyon kişiden çok küçük bir kısmı ad - soyad, aile bireylerin iletişim bilgileri gibi şeyleri yazabilse de temel düzeyde bir metni okuyamıyor. İşin en ilginç tarafı ise verilen sayı içindekilerin bir kısmı okula gittiği halde okuryazar olacak kadar bir eğitim görmemiş.

57 Milyon Çocuk Okula Gidememektedir

UNESCO'nun EFA (Herkes için Eğitim) raporu, 2002 yılından 2013 yılına kadar her yıl dünya çapındaki temel eğitimden yoksun çocukları raporlamakta, hükümetlere çağrı yapmaktadır.

Bu raporlar, 90 adet ülkeyi içermektedir ama bu ülkelerin on tanesi ya Avrupa Birliği ya da Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) üyesidir. Bu bakımdan raporlardaki veriler, sadece çocukların okula başlamasını değil zorunlu eğitimi tamamlamalarını içermektedir.

2013 yılı EFA raporuna göre 57 milyon çocuk okula gidememekte ya da eğitimlerini tamamlayamamaktadır (kaynak). Raporda, 1999 - 2011 yılında bir eğitim seferberliği görüldüğü ancak bu durum, devam etmediği için ufak bir gelişme olarak kaydedildiği göze çarpmaktadır.

On Ülke Okuryazar Olmayan Yetişkinlerin Çok Büyük Kısmını Oluşturuyor

UNESCO'nun bu raporu, dünyadaki sosyal uçurumu da gözler önüne seriyor. Öyle ki 2000 yılından bu yana 744 milyon yetişkin okuryazar olmayan insan bulunuyor. On ülke, dünyadaki okuryazar olmayan yetişkinlerin dörtte üçünden sorumlu tutuluyor : Burkina Faso, Eritre, Etiyopya, Lesotho, Mali, Malavi Cumhuriyeti, Mozambik, Nijer ve Senegal.

Sözü edilen yetişkinlerin çok büyük kısmı kız çocukları - kadınlardan oluşmaktadır. EFA'nın dikkat çektiği bir diğer husus da tam olarak budur: Eğitimde Cinsiyetler Arası Eşitsizlik

Kız çocuklarının okula gönderilmemesi, hem ülkemizde hem dünyada çok önemli bir sorundur. Öyle ki okuma yazma bilmeyenlerin dörtte üçü kadınlardan meydana gelmektedir.

Türkiye'de Kız Çocuklarının Okuryazarlık Durumu İyileşme Gösterdi

EFA raporuna dahil olan ülkelerden bir tanesi de Türkiye'dir. 2013 EFA raporuna göre Türkiye, eğitimde cinsiyet eşitliği yönünde 1999 yılından sonra kadar ciddi bir ivme kaydetmiştir.

50 ülke için yapılan raporda, 1999 yılında kız çocuklarını okula gönderme hedefinden uzak olan 38 ülke bulunmaktadır. Bu ülkeler içinde Türkiye'de bulunmaktaydı. Ancak 2011'e kadar 13 ülke bu listeden çıkmış ve Türkiye kayda değer bir ivme ile kız çocuklarını okullaştıran ülkeler arasına girmiştir. Türkiye, 2015 yılında kız çocuklarını okula gönderme, okutma konusunda %95 üstü başarı beklenen ülkeler arasındaki yerini almıştır.

Türkiye'nin bir diğer önemli başarısı da ortaöğretime erişimin geliştirilmesidir. 1999 yılında %87 oranında erkek çocuk, %65 oranında kız çocuk ortaokuldan mezun edilmiş, temel eğitimini almıştır. On yıl içerisinde de bu büyük fark neredeyse kapanmıştır.

Türkiye, 2003 yılında "Haydi Kızlar Okula" adlı bir kampanya başlatmıştı. 1997 yılında 5 yıllık eğitimin zorunlu olmasıyla birlikte özellikle kırsal bölgede bir eğitim seferberliği ilan edilmişti. Kapı kapı gezen öğretmenler, ebeveynleri çocuklarını okula göndermesi için ikna ediyordu. Beş yıla yakın süren bu kampanya, 223 binin üzerinde kız çoğunun okulla tanışmasına vesile oldu ve kız çocukların okula gitme oranı %94'ü gördü (Kaynak)

iOkul Eğitimin Ulaşılabilir Olmasına Katkı Sağlıyor

Bir eğitim teknolojisi olan iOkul, sadece okul yönetimini hedeflememektedir. Uzaktan Eğitim Modülü gibi modüller ile eğitimin her kesime ulaşmasında yardımcı olmaktadır.

Bugün, teknolojiyi eğitim ile harmanlayan iOkul, 8 Mart Dünya Okuryazarlık Gününü kutlar !

Kaynakça

Milli Eğitim Bakanlığı - 8 EYLÜL DÜNYA OKUMA YAZMA GÜNÜ MESAJI (2016) :Online Erişim

UNESCO - HERKES İÇİ EĞİTİM KÜRESEL İZLEME RAPORU (2002): Online Erişim

UNESCO - HERKES İÇİ EĞİTİM KÜRESEL İZLEME RAPORU (2013): Online Erişim

Okul; eğitim ve öğretimin, önceden belirlenmiş bir program takip edilerek özel yetiştirilmiş uzmanlar (öğretmenler ve idareciler) tarafından sistemli bir şekilde verildiği kurumdur. Okullar, fiziki ve canlı unsurlar ile meydana gelir. Fiziki olanlar sınıf, tahta, sıra gibi nesneler; canlı unsurlar ise öğrenciler, öğretmenler ve okul yöneticileridir.

Okul bir öğrenme ortamıdır. Okul ve okullaşma, insanlık tarihine göre yeni olsa da eğitim yeni bir kavram değildir. Hatta eğitim, insanlık tarihi kadar eskidir. İnsanlar, toplu halde yaşamaya başladığı andan itibaren eğitim de başlamıştır. Ancak okulun sosyal bir kurum olması; eğitimin ise bir bilim olmasının tarihi eğitime göre çok yenidir.

İlk Çağda Eğitim Nasıldı?

İlk Çağ derken kastedilen yazının icadı ile İsa'nın doğumunu izleyen M.Ö 4- 5 yüzyılı kapsayan dönemdir. Bundan önce, yazının icadı olmadığı için takip edilemez ve karanlık dönem olarak adlandırılır. Bu devre hakim olan uygarlıklar şunlardır:

• Türkler
• İranlılar
• Çinliler
• Hintliler
• Sümerler
• İranlılar
• İsrailliler
• Yunanlılar
• Romalılar

Dolayısıyla okulun tarihini hem Doğu hem de Batı medeniyetlerine gözden geçirmek daha doğru olacaktır.  İlk Çağ, her iki medeniyet için önemlidir çünkü eğitimin okullaşması, yazının icadının etkisi ile bu dönemde başlamıştır.

İlk Çağ döneminde genel eğitimin gündelik hayata yönelik olduğu düşünülüyor. Bu eğitimin de aileler tarafından verildiği bilinmektedir. Genelde kız çocuklarına ev işleri, terzilik, nakış, kumaş yapma gibi işler; erkeklere ise zirai işler, askerlik, demircilik gibi işler öğretilirdi.  Bir usta - çırak ilişkisi içinde, bugünkü formal eğitimden uzak bir eğitim söz konusu idi. Bu dönemlerde kültürel temaslar da çok azdı çünkü ulaşım ve iletişim bugünkü anlamıyla gelişmiş değildi. Dolayısıyla kişilerin düşünce dünyaları sınırlı, batıl inançlara meyyal ve tutucu idi (kaynak). Eğitimin sadece aile içinde sınırlandırılması da bu durumda çok etkili bir unsurdu.

Tarım Toplumunda Okul ve Eğitim

Avcılık - toplayıcılık döneminden tarım toplumuna geçiş eğitim ve okulu meydana getiren en önemli gelişmedir. Tarım, insan kişiliğinde önemli değişikliklere neden olmuş.

• Toprağın ekimi hazır hale getirilmesi,
• Toprağı işlemek için aletlerin yapılması ve kullanılması,
• Suyun kontrol edilmesi ya da uzak noktalara taşımak için kanalların yapılması,
• İklim koşullarına göre meyve - sebze seçilmesi,
• Havanın tahmin edilmesi gibi yeni unsurların insan hayatına girmesi eğitimin de karmaşık hale gelmesine neden olmuştur.

Tarım toplumlarında bir diğer önemli gelişme ise nüfustur. Tarım, ilkel aletler ile yapıldığında iş gücü gerektiren bir iştir. Hal böyle olunca aile üyeleri ziraat ile meşgul olmuş ve bir süre sonra çocuklara eğitim verecek bir zaman dilimi ortadan kalkmıştır. Dolayısıyla okul ve eğitim bir ihtiyaç haline gelmiştir.

Sümerler zamanında yazının icadı ve kullanılması, medeniyetlerin gelişmeye başlaması eğitimi zorunlu hale getirmiştir. En önemli gelişme ise buğday, darı gibi depolanabilen ürünlerin çoğalması ve sosyal yapının karmaşık hale gelmesidir.

İlk olarak okullar şuralarda kurulmuştur:

• Mısır
• Babil
• Hindistan
• Yunanistan
• Roma
• Çin

Ancak bu okullar, sadece asil ailelerin çocuklarına özeldi. Eğitimin tabana kadar yayılması, sanayileşme ile meydana gelmiştir.

Sanayii Toplumunda Eğitim ve Okul

İmparatorluk dönemlerinde eğitim üst sınıfa ve asil kana mahsustu. Halkın ya da tebaanın eğitim alması ya asgari düzeyde idi ya da yoktu. Öyle ki "katip" denilen bir meslek grubu sadece okuma - yazma bilenlerden meydana geliyordu. Ancak, cumhuriyet yönetim şekli ve tarım toplumdan sanayi toplumuna geçiş bu durumu tersine çevirmiştir.

Sanayileşme, fabrikaların kurulması dolayısıyla şehirleşmenin de başladığı bir dönemdir. Üretimin seri olması, nitelikli insan gücüne olan ihtiyacı arttırmıştır. Bu aşamada okul ve eğitimin çehresi değişmiştir. Modern okullar, yani meslek edinme amaçlı olan okullar, yaygınlaşmaya başlamıştır. Dolayısıyla Endüstri Devrimi ile bugünkü formal eğitim yaşıttır denilebilir.

Modern anlamda okul bir kamu aracı olarak görülüyordu çünkü üretimin devamını ancak okullu olanlar sağlıyordu. 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Avrupa'da eğitim hem temel bir insan hakkı hem de sanayi için uygun bir iş gücü ihtiyaç olarak görülmüştür.  Günümüzde de hala amaç bu şekildedir.

Medrese, Mektep, Okul Kavramları

Medrese Arapçadır ve "derase" kökünden gelir. Derase "bir şeyi ezberlemek, belleğe almak" anlamındadır. Medrese ise ders işinin yapıldığı ve öğrencilerin olduğu binadır.

Mektep de Arapçadır ve "ketebe" kökündendir. Medrese ile hemen hemen aynı anlamdadır. Mektep de kitap okutulan yer anlamında gelir. Osmanlıca da medrese ve mektep kavramı varken bugün okul kavramı vardır.

Okul, Dil Devrimi zamanındaki "uydurma" sözcüklerdendir. Büyük ihtimalle "okumak" kökü ile ya da "ekol" sözcüğü ile ilişkilidir.

Bu üç kavram, Doğu'nun eğitime bakışını da göstermektedir. Abbasiler Döneminde başlayan eğitim - medrese kültür, Nizamülk ( ö. 1092) tarafından ilk medreselerin kurulması ( Nizamiye Medresesi) ile formal hale gelmiştir. Ancak bazı kaynaklar ilk medresenin 960 yılında Nişabur'da inşa edildiğini söylemektedir. Dolayısıyla Doğu'da 10 - 11. yüzyılda formal eğitimin olduğu var sayılabilir.

Kaynakça

Kitaplar:

• Sarı, Hayri. (2016). Eğitim Bilimine Giriş: Okul, Öğretmen ve Öğrenci. Nevşehir (Online Erişim)
• Aslan, Mehmet (2009). Eğitim Bilimine Giriş. Ankara
• Başaran, İbrahim (1994). Türkiye Eğitim Sistemi. Ankara

Makaleler

• Hızlı, Mefail (1987). Kuruluşundan Osmanlılara Kadar Medreseler. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Sayı: 2, Cilt: 2.
• Bozkurt, Nebi. "MEDRESE", TDV İslâm Ansiklopedisi (Erişim) 06.09.2021).

2021 - 2022 eğitim öğretim yılı, 6 Eylül itibariyle açıldı. İki senedir uzaktan eğitimle desteklenen bir süreçten sonra okulların açılması genel olarak sevindirici bir haberdi. Uzaktan eğitim süresince, okul nedir, ne anlama gelir soruları pek çok kişi daha anlamlı hale gelmeye başladı.

Okulun, başta öğrencilerin hayatında ne kadar önemli bir kurum olduğu bir kez daha anlaşıldı. Peki okul nedir, okulun amacı nedir? Neden hayatlarımızda okul bu kadar büyük bir yer ediniyor? Okulun hangi özelliği sosyal hayatımızın bu kadar derinine işliyor? Okul, tarihin her aşamasında bu kadar önemli bir halde miydi?

Okul Nedir?

Öncelikle okul eğitimin verildiği yerdir. Eğitim ise bir disiplin, bir bilimdir. Bu bakımdan eğitim bir sistemdir, girdisi, çıktısı, birikim, meslek kolları, uzmanlık alanları gibi unsurları içinde barındırır. Okul ise, tam anlamıyla eğitimi eğitimi üreten ve değişik adlarla anılan bütün sistemleri kapsayan genel bir kavramdır (Basaran, 1994).

Okul, bir sistem olduğu için bu sistemin amaçları, bu amaçları mümkün kılmak için farklı unsurları ve yolları içinde barındırır. Bu bakımdan programlar, kazanımlar, hedefler bulunur. Sosyal bir sistem olan okul, aslında toplumun devamlılığına hizmet etmektedir.

Okullarda, toplumun ihtiyaçlarına göre önceden planlanmış müfredat denilen programlar uygulanır. Bu müfredatlar, sürekli olmasa da toplumun yapısına, bakış açısına, ihtiyacına göre yenilenebilir. Dolayısıyla bir toplumun, eğitim sistemi onun geleceğidir çünkü okullar bir nevi nesil inşa eder.

Okul yukarıda sayılan tüm unsurları gerçekleştirmek için iki ana şeye ihtiyaç duyar: Fiziki yapı ve canlı unsurlar. Fiziki yapı, bina, sıra, tahta gibi nesnelerdir. Canlı unsurlar ise sistemin ta kendisini meydana getiren öğretmen, öğrenci ve idare noktalarıdır.

Okul Ne İşe Yarar?

Her kurum gibi okul için de bu "Okul ne işe yarar" sorusu sorulur ve sorulması gereken, çok önemli bir sorudur. Kişilerin nerede olduğunu fark etmesi onu motive etmektedir. Bu bakımdan, öğrencilere okul ne işe yarar sorusunun cevabı mutlaka verilmelidir.

Okul, iki yönde önemli katkılar sağlar. İlki bireysel diğeri toplumsaldır. Eğitim biliminde bu açık işlevler ve kapalı işlevler olarak geçer.

Açık işlevler şunlardır:

• Kişinin edebiyat, tarih, matematik gibi temel alanlarda bilgi ve beceri sahibi olması amaçlanır. Örneğin edebiyat dersinde dili güzel kullanma ve kendisini hem yazarak hem de sözel bir şekilde ifade etmesi amaçlanır. Matematik dersinde ise hem soyut düşünme hedeflenir hem de kişinin basit - karmaşık matematik problemlerini çözmesi amaçlanır.
• Okul, her gün beden eğitim, resim, müzik gibi güzel sanatların yanında matematik gibi soyut bilimlerin ve fen gibi ilimlerin öğretilmesi gereken yerdir. Dolayısıyla okul zihnen ve bedenen sağlıklı olmayı sağlar.
• Bilgi edinme yolları, bilgiyi kullanma becerisi ve geleceğe yönelik tahmin yeteneklerini geliştirir. Modern toplumlarda, internet sayesinde bilgi edinmede bir sorun olmasa da bilgiyi kullanmada hala temel sorunlar vardır. Okul, bunun üzerine çalışır.
• Okul sistemi aslında öğrenci karşısına sorunlar çıkarır ve bunu çözmesi için bir yol gösterir. Örneğin sınıf geçme ya da iyi not alma öğrenci için bir sorundur; çözümü ise sistemli hareket etmektir.
• Okullar, öğrencinin alternatif çözümler bulması için tasarlanmıştır. En çok yüksek öğretim kurumlarında gerçekleşir.
• Okul da bir sosyal topluluktur. İnsan, farklı fikirler ile zenginleşir. Bu bakımdan okul farklı bakış açıları kazanmanın en iyi yoludur.
• Sosyalleşmek okul sayesinde gerçekleşir. Son iki yıldır uzaktan eğitim sürecinde olan öğrencilerin hemen hemen hepsinin en çok şikayetçi olduğu durum, sosyalleşememektir. Bu bakımdan, okul "enerji atma yeri", "arkadaşlık kurma ortamı" olarak lanse edilir.

Kapalı işlevler şunlardır:

• Meslek hayatı için beceri kazandırma, özellikle meslek okulları tarafından gerçekleştirilen bir amaçtır.
• Okul, her kesimden insanın birlikte olduğu bir yerdir. Bu nedenle sağlıklı ilişkiler kurmanın en iyi yolu okuldur.
• Sorunlar karşısında yaratıcı çözümler üretmek okulun kapalı işlevlerindedir. Bu çözümler bazen doğru bazen yanlış olabilir ancak okul, sorun çözmeyi kavratır.
• Kişi kendini okulda keşfeder. Dolayısıyla okul, kendini tanıma, kendi yeteneklerini keşfetme yeridir.
• Okulun en önemli amacı ve işlevi kişide olumlu bir benlik yaratmaktır.

Eğitim Hakkı  Anayasa, Uluslararası Anlaşmalar ile Güvence Altındadır

Eğitim ailede başlar ancak eğitimin sistemli olması okul için geçerlidir. Bu, tüm dünyada böyledir. Eğitim, tüm dünyada o kadar çok önemsenir ki Birleşmiş Milletler'in bu konuyu içeren bir sözleşmesi mevcuttur. 3 Ocak 1976 yılında yürürlüğe giren, 4 Haziran 2003 yılında da TBMM tarafından onanan sözleşmenin ilk maddesi şu şekildedir:

Madde-13: Eğitim Hakkı

Bu sözleşmeye taraf devletler, herkese eğitim hakkı tanır.
Sözleşmeci devletler; eğitimin insan kişiliğinin ve onurunun tam olarak gelişmesine, insan haklarına ve temel özgürlüklere saygıyı güçlendirmesine yönelik olarak verilmesi konusunda birleşirler.
Devletler ayrıca herkesin özgürlükçü topluma etkili bir biçiminde katılmasını sağlayacak, bütün uluslar ile bütün ırksal, etnik ve dinsel gruplar arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu geliştirecek ve Birleşmiş Milletlerin barışın korunması için yaptığı faaliyetlerini ilerletecek bir eğitim verilmesi konusunda anlaşırlar.

Türkiye Cumhuriyeti de eğitim hakkını anayasa ile korumaktadır. 1982 Anayasasının 42.maddesi sadece eğitim ile ilgilidir. Bu maddede, eğitimin zorunlu olması bir yana, maddi imkandan yoksun olan başarılı çocukların devlet koruması ile eğitime devam etmesine kadar pek çok nokta bulunur:

Madde- 42:
• Kimse eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.
• Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir.
• Eğitim ve öğretim, Atatürk ilkeleri ve inkılâpları doğrultusunda, çağdaş
bilim ve eğitim esaslarına göre, devletin gözetim ve denetimi altında
yapılır. Bu esaslara aykırı eğitim ve öğretim yerleri açılamaz.
• Eğitim ve öğretim hürriyeti, anayasaya sadakat borcunu ortadan
kaldırmaz.
• İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve devlet
okullarında parasızdır.
• Özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esaslar, devlet okulları ile erişilmek istenen seviyeye uygun olarak kanunla düzenlenir.
• Devlet maddî imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini
sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları
yapar. Devlet durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma
yararlı kılacak tedbirleri alır.
• Eğitim ve öğretim kurumlarında sadece eğitim, öğretim araştırma ve
inceleme ile ilgili faaliyetler yürütülür. Bu faaliyetler her ne suretle olursa
olsun engellenemez.

Okulun, toplumlar inşa eden bir kurum olarak ortaya çıkmasını sağlayan durum aslında Sanayii Devrimidir. Bundan önce eğitim dini amaçlara ya da devlet yönetimi gibi önemli işlere hizmet ediyordu. (Bu konuyu "Okulun Tarihçesi" konusunda ayrıca ele aldık).

iOkul Eğitim Teknolojileri İyi Eğitim için Çalışır

iOkul eğitim teknolojileri üretirken eğitim hakkının ve eğitimin öneminin farkındadır. Bu bakımdan uzaktan eğitim modülü, mesajlaşma gibi modüller ile eğitimin devamlılığını sağlar. İyi bir eğitimin ve okulun teknolojiden uzak olmadığının bilincinde olan iOkul, daha iyi bir eğitim hayatı için çalışır.

Kaynakça

Kitap Kaynakları

• Sarı, Hayri. (2016). Eğitim Bilimine Giriş: Okul, Öğretmen ve Öğrenci. Nevşehir (Online Erişim)
• Aslan, Mehmet (2009). Eğitim Bilimine Giriş. Ankara
• Başaran, İbrahim (1994). Türkiye Eğitim Sistemi. Ankara

İnternet Kaynağı

• Geçmişten Günümüze Okul ve İdeal Okul Arayışları (Son Erişim Tarihi: 06.09.2021 16.12)

Bireyler, günlük yaşamlarındaki davranışlarını belirli güdülerle yaparlar. Bu güdüler içten gelenler ve dıştan gelenler şeklinde ayrılır. Bu da motivasyonun en genel tanımıdır. Ancak, günlük yaşamdaki motivasyon, eğitimdeki motivasyon anlamına gelmez.

Eğitim, kasıtlı bir şekilde davranış geliştirmek için planlanan bir süreçtir. Üstelik uzun bir süreyi kapsar. Günlük motivasyon kısa sürelidir ve plansızdır. Ancak eğitim motivasyonu uzun süreli, planlı ve kontrollü olmalıdır.

Eğitimde Motivasyon Nedir? Nasıl Sağlanır?

Eğitimde her zaman eşit güdülenme mümkün olmamaktadır ya da güdülü kalma süresi aynı olmayacaktır. Motivasyon, her insanda farklı şekilde, farklı nedenle ve farklı sürelerde gerçekleşmektedir. Ancak bu durum, güdülenmenin öğrenme için ön şart olduğu gerçeğini değiştirmez.

Yeterince güdülenmemiş bir öğrenci, öğrenime hazır değil demek değildir. Peki eğitimde motivasyon nasıl gerçekleşmeli? Öğrenme için en etkili motivasyon nedir?

Eğitimde motivasyon ya da güdülenme, öğrencinin öğrenim göreceği konuya istekli olmasıdır. Yani, öğrenci konuyu öğrenmeye hazır ise motive olmuş anlamına gelir. Temel anlamı harekete geçmek olan güdülenme, eğitim alanında çoğunlukla öğretmen tarafından sağlanır. Bunun nedeni ise öğrencilerin sınıfta doğrudan aktif rol oynamalarının öğretmenin başarması gereken bir durum olmasıdır (Akbaba, 2006). Güdülenme, dışşal güdülenme ve içsel güdülenme olarak ikiye ayrılmaktadır. Bunun yanı sıra eğitimdeki en önemi güdülenme kaynağı merak ve ilgidir.

Sadece öğrenciler değil, herkes kendi ilgi alanına giren konuları daha çabuk kavrar ve bu alanlardaki öğretiler kalıcı kalır. Bunun en önemli nedeni, ilgi alanının ciddi bir motivasyon nedeni olmasıdır. Merak ve ilgi birlikte olduğunda da güçlü bir öğrenme motivasyonu ortaya çıkar. Elbette okuldaki tüm konular çocukların ilgisini çekmez. Bu noktada güdü çeşitlerinden bahsetmek gerekir.

Güdü Türleri Nelerdir? Öğrenme Güdüsü Hangi Türe Girer?

Güdü türleri, insan ihtiyaçlarına göre çeşitlenmiştir. Öyle ki güdülenme olmadan yaşam söz konusu değildir. Herkesin sahip olduğu güdü çeşitleri şunlardır:

• Birincil ve İkincil Güdüler: Birincil güdüler tüm canlılarda olan ve yaşamı devam ettiren güdülerdir: Açlık, susuzluk, uyku gibi. Biyolojik güdüler de denilebilir. İkinci güdü ise psikolojik ve sosyolojik güdülerdir. Bunlar, takdir toplama, kabul görme, birlikte olma, kendini gerçekleştirme gibi güdüleri kapsar. Birincil güdüler tamamlanmadan diğer motivasyonlar mümkün değildir.
• Durumluk ve Sürekli Güdüler: Durumluk güdüler geçici, sürekli güdüler kalıcıdır. Örneğin bir öğrencinin sınav için ders çalışması geçici bir güdüdür ancak öğrenmek için ders çalışması sürekli bir güdüdür. Başarı, öğrenme güdüsünü arttırmak ile gelir çünkü öğrenmek ömür boyu sürer. Sadece sınavdan iyi not almak için çalışan bir öğrencide durumluk güdüsü vardır ve büyük ihtimalle sınavdan sonra tüm bilgileri unutur.
• İçsel Güdülenme: İçsel güdü, merak ve ilgi olarak özetlenebilir. Kişinin, karakterine göre ilgi duyduğu konuların olması olarak da tanımlanabilir. Bunu eğitim ekseninde örneklemek gerekirse bazı öğrencinin güzel sanatlara bazılarının da soyut bilimlere ilgili olmasını söyleyebiliriz.
• Dışşal Güdülenme: Dışsal güdülenme, bireyin kişilik özelliklerinden bağımsız, dışarıdan yapılan müdahaledir. Özendirmek olarak da tanımlanabilir. Eğitimde dışsal güdülenme pekiştireceç, ödül, ceza vb şeklinde gerçekleşir. Örneğin öğretmenin öğrenciye hedef koyması ve başarıyı ödüllendireceğini söylemesi öğrencide dışsal güdülenmeye neden olur. Okullardaki "takdir, teşekkür, onur belgesi" uygulamaları da bu güdülenme çeşidine örnek olarak verilebilir.

Öğrenme güdüsü, içsel ve sürekli bir güdüdür. Örneğin bir öğrencinin öğretmen kızmasın diye ya da öğretmen aferin desin diye matematik çalışması dışsal güdülenmedir; eğer öğrenci bunları düşünmeden, sadece ilgili ve meraklı olduğu için matematik çalışıyorsa bu da içsel güdülenmedir.

Eğitimde Motivasyon Nasıl Sağlanır?

Sırrı Akbaba, öğrenme motivasyonunu şu şekilde tanımlar: Öğrenen bireyin öğrenme etkinliklerini anlamlı ve değerli bulması, bunlardan fayda sağlaması. Öğrenme motivasyonunun gerçekleşmemesi ise ders çalışmak eyleminin "can sıkıcı", okula gitmenin ise "saçma" bulunmasına neden olur.

Öğrenme motivasyonu içsel ve dışsal olarak iki şekilde meydana getirilir. Elbette öğrenme için öncelikle birincil güdülenme denilen biyolojik ihtiyaçların olmaması gerekir. Yani öğrenci yorgun, aç ya da uykusuz olursa öğrenme gerçekleşmeyecektir.

İçsel güdülenmeler başarıya ve öğrenmeye olan bakış açısıdır. Genel kabul gören üç tür bakış açısı vardır:

1. Başarı Odaklı
2. Başarıdan Kaçan
3. Başarıyı Kabullenen

Dışsal motivasyon ise, öğretmen, ebeveyn ve sınıf ortamındaki motivasyon kaynaklarıdır. En iyi eğitim motivasyonu için şunlara dikkat edilmelidir:

• Öğrenciye baskı uygulanmamalıdır.
• Sınıfa değil öğrenciye ödev verilmelidir. Bir sınıftaki tüm öğrencilerin başarı seviyeleri aynı olmadığı gibi ilgi alanları da farklıdır. Ödev verilirken bu durum kesinlikle göz ardı edilmemelidir. Bu bakımdan esnek bir ödevlendirme ya da başarıya seviyesine göre bir ödevlendirme modeli oluşturabilir.
• Verilen ödev, öğrenci için anlamlı olmalıdır. Öğrenci, bu ödevi yaptığında bir kazanım elde etmelidir.
• Öğrenci, aferin verme ya da takdir etme ile ödüllendirilmelidir. Ancak burada ödevin tamamlanmasında ziyade ödevin yapılması ve bu konudaki çaba, sonuçtan daha değerlidir.
• Sınıf ortamındaki akran öğrenmesine odaklanılmalıdır. Öğretmen, her şeyi kontrol ederse öğrenme güçlü bir şekilde olmaz. Öğretmen, bazı noktalarda öğrencilerin kendi yanlışlarını görmesini sağlamalı ve akran öğrenimi güçlendirmelidir.
• Öğrenciye anlaşılır talimatlar verilmelidir.
• Öğrenci ne öğretmeninden ne de çevresinden onur kırıcı, olumsuz bir tavır görmemelidir. Hata yapmanın doğal olduğu bir sınıf ortamı, destekleyici bir çevre yaratılmalıdır.
• Ödevlendirme, öğrencilerin sosyo-ekonomik durumları gözetilerek verilmelidir.
• Öğrencileri kendi aralarında yarıştırmadan sorumluluk verilmelidir.
• Ödev verilirken ya da ders başında merak uyandıracak sorular sorulmalı, öğrencinin ödeve ve derse ilgisi arttırılmalıdır.

Teknoloji ve Eğitim Motivasyonu İlişkisi

iOkul Eğitim Teknolojilerinin Aferin Verme Modülü de öğrenci motivasyonunu sağlamak içindir. Amaç öğrencinin okul dışında da fark edilmesi, okula motive olmuş halde gelmesini sağlamaktadır.

Aferin Verme, öğretmen tarafından günün herhangi bir saatinde yapılabilir. Öğretmen aferin verdiğinde, ebeveynlerin telefonuna mobil bildirim gönderilir. Böylece ebeveyn de çocuğu takdir ederek motivasyonunun sürekliliğini sağlayabilir.

iOkul Aferin Verme modülü hakkında daha detaylı bilgi için aşağıdaki videoyu izleyebilirsiniz:

Kaynakça

Uçar, H. (2019). Çevrimiçi eğitimde motivasyon* [Kitap tanıtım Motivation in Online Education by Maggie Hartnett (Ed.)]. AUAd, 5(2), 107-113 (Online Erişim)

Akbaba, Sırrı (2006). Eğitimde Motivasyon. Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, Sayı 13, 344 - 348 (Online Erişim)

Bulut, M. (2018). Eğitimde Motivasyon ve Doğru Metodların Önemi. Katılım Finans Dergisi, 2(8), 52–54.

Eğitim ve teknoloji, bugün ayrılmaz iki kavramdır. Bilgi çağının var olmasını sağlayan teknoloji, eğitimde de söz sahibidir. Bundan kısa bir süre önce teknoloji, eğitimde kullanılan araç ve gereçleri kapsarken bugün eğitim teknolojisi adından yepyeni bir alan söz konusudur. Öyle ki öğretim teknolojileri olmadan eğitim eksik kalacaktır.

Eğitim Teknolojisi Nedir?

Eğitim, uzun süreli planlanan insan davranışlarında olumlu yönde ve kasıtlı bir değişimi amaçlayan süreçtir. Teknoloji ise teknik bilim olarak nitelenebilir. Teknoloji, kuramsal bilgileri organize eder, tasarlar ve işletir. Bu şekilde insan hayatını kolaylaştırmayı hedefler.

Eğitim teknolojisi ya da öğretim teknolojisi nedir sorusunun cevabı ise bu iki tanımın birleşimde saklıdır. Eğitim teknolojisi, etkin bir öğrenme programındaki kuramların, araç ve gereçlerin planlanmasını, sistemli hale getirilmesini amaçlar. Bunu yaparken de eğitim ve öğretim süreçlerinin en iyi şekilde olmasını sağlar. Kuram ve uygulamanın birleştiği eğitim teknolojiler, bir disiplindir.

Eğitimde Teknoloji Nedir? Eğitimde Teknolojinin Rolü Nedir?

Eğitim teknolojilerinin temelinde öğretinin kalıcı olması vardır. Ayrıca eğitim teknolojileri sayesinde farklı eğitim türleri de ortaya çıkmıştır. Örneğin televizyon - internet gibi yayın araçları yaygın öğretim modelini güçlendirmektedir. Ancak eğitim teknolojileri bugün bilgisayar ile sınırlı değildir. Eğitim yazılımları da önemli bir yer tutmaktadır.

Teknoloji, yenikliklerin sürekli olduğu ve gelişimin çok hızlı olduğu bir disiplindir. Bu bakımdan eğitim alanındaki teknolojik gelişmeler de süreklidir. Özellikle eğitim teknolojilerinin yazılım kısmında bu geliştirici etkenler önemli bir yer tutmaktadır.

Geçmişten Günümüze Eğitim Alanında Yapılan Teknolojik Gelişmeler

Teknolojinin tanımı, hayatı kolaylaştırmak amacıyla uygun araç ve gereç üretmek ise sözlü eğitimden yazılı döneme geçilmesi de bir teknolojik gelişmedir. Örneğin Antik Yunan'da İslamiyet öncesi ve İslami dönemde Arap Yarımadası sözlü iletişime dayalı ve öğrenim de sözlü olarak olmaktaydı. Dinlemek ve ezberlemek aktarmanın yolu idi. Ancak yazının ve parşömenin yaygınlaşması ile sözlü öğrenme yazıya döküldü. M.Ö 5.yüzyılda Antik Yunan'da ciddi bir yazılı kaynak göze çarpmaktadır. M.Ö  12.yüzyılda aynı durum Hindistan için geçerli idi ve en önemlisi kara tahta kullanılarak ders anlatma geleneği yaygınlaşmıştır (Kaynak).

Tepegöz'ün icadı ve kullanılması eğitimde bir devrim sayılır. 1945'li yıllarda Amerika Birleşik Devletleri tarafından orduda kullanılan tepegöz, 50 ve 60'lı yıllarda eğitimde ve iş dünyasında kullanılmaya başlanmıştır.

Yayın yollarının çeşitlenmesi, radyo ve televizyonun eğitim amacıyla kullanılmasının yolunu açtı. 1969 yılında Açık Üniversite İngiltere'de kuruldu ve BBC işbirliği ile dersler radyo - televizyon aracılığıyla verilmeye başlandı. Ancak eğitimde radyonun kullanılmasını ilk kez 1919 yılında ABD gerçekleştirmiştir. Türkiye'de ise 1981 yılında televizyondan öğrenme modeli Anadolu Üniversitesi - TRT işbirliği ile gerçekleşmiştir.

Bilgisayar destekli eğitim, Türkiye'de 1984 - 1990 yılları arasında yaygınlaşmıştır. Okullara bilgisayar odaları kurulmuş, medya merkezleri oluşturulmuş ve en nihayetinde sınıflarda tepegözün yerini bilgisayarlar almaya başlamıştır. Bilgisayar, okullarda şu amaçlarla kullanılmaya başlandı:

• Eğitsel oyunlar
• Öğretim materyali oluşturma
• Belge saklama ( CD, DVD, Taşınabilir bellek)
• Bireysel öğrenme ( İnternetin yaygın olmadığı zamanlarda çeşitli CD'ler kullanılmaktaydı)

İnternet, bilgisayardan sonra geliştirildiği için eğitime de geç girmiştir. World Wide Web (Dünya Çapında Ağ) 1991 yılında çıktığında eğitim yönetim sistemleri de hızlı bir şekilde yaygınlaştı. Örneğin şu an kullanım açık öğretim ve uzaktan eğitim sistemleri bu sistemler sayesindedir.

Cep telefonları daha doğrusu mobil iletişim, eğitime yepyeni bir soluk getirmiştir. Özellikle internetin cep telefonlarına girmesi, sosyal medyanın yaygınlaşması, Youtube gibi video sitelerinin mobil uygulamalar çıkarması eğitimin sınıf dışında da devam etmesini sağlamıştır.

Okul Yönetim Sistemleri Bir Eğitim Teknolojisi midir?

Okul yönetim sistemleri ya da okul yönetim yazılımları bir eğitim teknolojisidir. Çünkü bu sistemler, okulun idaresini kolaylaştırır, öğrencinin öğretmen ile iletişimini kesintisiz hale gelir ve iOkul Okul Yönetim Yazılımında olduğu gibi uzaktan eğitim modülleri ile yaygın eğitimde etkin bir şekilde kullanılır. Teknoloji destekli öğretim denildiğinde akla ilk gelen iOkul Okul Yönetim Sistemleridir.

iOkul Okul Yönetim Sistemlerinin en önemli özelliği mobil uygulamadır. Mobil uygulama, çalışma ortamını genişletmekle kalmaz örgün eğitimin yetişemediği alanlara da erişir. Örneğin iOkul mesajlaşma sistemi sayesinde öğretmen - veli - öğrenci iletişimi hiç kopmaz.

iOkul okul yönetim yazılımları, modüller ile çalışmaktadır. Şu an iOkul bünyesinde, okul yönetimi ile ilgili şu modüller vardır:

• Ödev Modülü
• Uzaktan Eğitim Modülü
• Ders Dağıtım Programı
• Akıllı Tahta Kilit Sistemi
• Yemek Listesi
• Aferin Verme Modülü
• Yoklama Modülü
• Mesajlaşma Sistemi
• Davranış Puanı Verebilme
• (Öğretmen ile görüşmek için) Randevu Talebi

KAYNAKÇA

Türkiye’de Eğitim Teknolojileri Araştırmalarındaki Eğilimler: 2000-2009 Dönemi Makalelerinin İçerik Analizi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri • Educational Sciences: Theory & Practice - 12(1) • Kış/Winter • 177-199 ( Online Kaynak)

İki Binli Yıllarda Türkiye’deki Eğitim Teknolojisi Araştırmalarında Gözlenen Eğilimler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri / Educational Sciences: Theory & Practice 9 (2) • Bahar / Spring 2009 • 941-966 (Online Kaynak)

Türkiye'deki Eğitim Teknolojisi Araştırmalarında Güncel Eğilimler. Year 2008, Volume , Issue 19, 439 - 458, 01.02.2008 (Online Kaynak)

Eğitim Teknolojisi. Cevat Alkan (Online Kaynak)

Türkiye'de Ortaöğretim Coğrafya Derslerinde Teknoloji Kullanımı. MARMARA COĞRAFYA DERGİSİ SAYI: 15, OCAK - 2007 (Online Kaynak)

Öncelikle eğitim nedir sorusu ile  başlayıp eğitimin tanımını yapmak gerekir. Çünkü eğitim çeşitleri nelerdir sorusunun cevabı bu tanımdaki terimlere bağlıdır.

Eğitim Nedir?

Türk Dil Kurumu çevrim içi sözlüğünde eğitimin tanımı şu şekildedir:

Çocukların ve gençlerin toplum yaşayışında yerlerini almaları için gerekli bilgi, beceri ve anlayışları elde etmelerine, kişiliklerini geliştirmelerine okul içinde veya dışında, doğrudan veya dolaylı yardım etme, terbiye:

Ancak bu tanımda, akademik olarak eğitimin tanımını yapmamaktadır. Eğitimin akademik tanımları şu şekildedir:

1. "Eğitim, yaşamı sürdürmek için gereken yeterliliği (deneyim, donanım, bilgi, birikim, tutum, davranış) kazanma sürecidir" (kaynak).
2. "Bireyin davranışında kendi yaşantısı yoluyla kasıtlı olarak istendik yönde değişiklik meydana getirme sürecine eğitim denir ( En yaygın ve hemfikir olunan tanımdır) "
3. "Kişinin, içinde yaşadığı toplumun olumlu değerlerine göre, yeteneklerinin, tutum ve davranış biçimlerinin geliştirilme sürecidir." (kaynak)
4. "İnsan davranışında yetenek, istidat, karakter ve bilgi bakımından belli gelişmeler sağlamak amacıyla yürütülen etkiler sistemi" (kaynak)
5. "Bireyin davranışlarında kendi yaşantısı yoluyla kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir" (kaynak)

Tüm bu tanımlarda ortak olan bir şey vardır: Süreç. Eğitim, bir zaman dilimini kapsar. Bir diğer ortak şey ise amaçtır. Eğitim bir amaç için belli bir süre yapılan eylemler bütünüdür.

Eğitim Çeşitleri Nelerdir?

Eğitim türleri temelde iki başlık altında değerlendirilir:

1. Formal Eğitim
2. İnformal Eğitim

Formal eğitim ile informal eğitim pek çok açıdan birbirinden farklıdır. Eğitimin iki temel ögesini oluşturan eğitim çeşitlerinin tanımları şu şekildedir:

Formal Eğitim Nedir?

Formal eğitim okul ve eğitim kurumlarında, uzman eşliğinde, belirli bir süreyi kapsayacak şekilde verilen eğitimdir. Öğretim yolu esas alınır. Öğretilenler, ölçme ve değerlendirme araçlarına tabii tutulur.

Formal eğitimin özellikleri şunlardır:

• Mesleği öğretmek olan usta öğretici, öğretmen ya da uzmanlar tarafından verilir.
• Eğitim süreci rast gele değil, düzenlidir. Profesyonel bir planlama söz konusudur.
• Eğitim, programlara göre verilir.
• Belirli bir fiziki ortamda sunulur.
• Gelişim yönü, amacı bellidir.
• Formal eğitimde olumsuz davranışlar hedeflenmez. Olumlu davranış geliştirme ya da olumsuz davranışı olumluya çevirme eğilimi vardır.
• Eğitim süreci kontrollüdür.
• Eğitim sonunda ölçme ve değerlendirme aşaması bulunur.
• Ölçme değerlendirmenin sonucuna göre belge / sertifika verilir.

Örneğin okullar formal eğitimin bir türüdür. Okulların kendisi fiziki ortamı meydana getirir, profesyonel bir ekip olan öğretmen ve idarî kadro bulunur, programa dayalı bir süreç vardır, eğitim - öğretim yılı sınırlıdır, sınavlar ile ölçme ve değerlendirme yapılır, sınav başarısına göre belge verilir.

İnformal Eğitim Nedir?

İnformal eğitim, formal eğitimin tam aksidir. Çevresel öğrenme diye de geçer. Kişinin bulunduğu sosyal ortamındaki öğrenme biçimidir. "Eğitim ailede başlar" inancının dayandığı eğitmdir.

İnformal eğitimin özellikleri şunlardır:

• Aile bireyler, çevredeki herkes eğitime katkı sağlar. Yani uzman bir kadro yoktur.
• Süre sınırlaması yoktur. Dolayısıyla programlama da yoktur.
• Gözlem, model alma ve taklit en yaygın öğrenme yollarıdır.
• Telkin, eleştiri, öğüt verme öğrenmenin temelidir.
• Olumlu ya da olumsuz gelişme olabilir.
• Kontrolsüzdür.
• Genelde formal eğitiminden daha fazla alana sahiptir.
• Doğuştan, istemsizce olan bir süreçtir.
• Sosyal öğrenme çok önemli bir yeri kaplar.
• Ölçme ve değerlendirme aracı yoktur.
• Diploma / sertifika gibi belge yokturç
• Fiziki bir ortam söz konusu değildir.

İnformal eğitim, aileden, arkadaş çevresinden görülen davranış şeklidir. Örneğin köyde yaşayan bir çocuğun bitki türlerini bilmesi, nasıl çapa yapılacağını bilmesi, şiveli konuşması informal eğitimdir. Başka bir örnek ise sürekli küfür edilen bir ortamda yetişen çocuğun küfür etmesi ya da küfür etmeyi yadırgamaması.

İnformal eğitim, formal eğitimden daha fazla bir zaman dilimine sahiptir. Örneğin okul, 8 - 12 saatlik bir süreci kapsıyorsa informal eğitim tüm günü kapsamaktadır. Bunun nedeni okul ortamının da bir informal eğitim olmasıdır.

Formal Eğitim Çeşitleri Nelerdir?

Formal eğitim kendi arasında ikiye ayrılır:

1. Örgün Eğitim
2. Yaygın Eğitim

Örgün Eğitim Nedir?

Örgün eğitim TDK tanımında olduğu gibi çocuk ve gençlere hitap eden eğitim şeklidir. Yani okuldaki eğitimdir. Birbirini takip eden kesitlerden meydana gelir. Milli Eğitim esaslarına bağlı olarak devam eder. Örgün eğitim basamakları şu şekildedir:

• Okul Öncesi Eğitim (72 ay öncesi eğitimi)
• İlkokul (6-10 yaş arası çocukların eğitim ve öğretimi)
• Ortaokul (10-14 yaş arası çocukların eğitim ve öğretimi)
• Ortaöğretim (İlköğretim sonrasındaki en az 4 yıllık eğitim)
• Yükseköğretim (Ortaöğretim sonucundaki en az 2 yıllık eğitim)

Ülkemizde, yükseköğretim hariç diğer dönemler zorunludur. Anaokulu da bu durum dahildir. Anaokulu zorunlu mu sorusu hakkında daha fazla bilgi için Anaokulları için Mobilin Önemli başlıklı yazıya göz atabilirsiniz.

Yayın Eğitim Nedir?

Her yaş grubuna hitap eden, belli bir süre içinde sonlanması hedeflenir ve eğitim sonunda belge verilir. Yaygın eğitim, örgün eğitime dahil olmayanları, meslek kazanmak isteyenleri, meslek içi kazanım elde etmek isteyenleri kapsar. Ülkemizdeki yaygın eğitim kurumları şunlardır:

• Halk Eğitim Merkezleri
• Hizmet İçi Eğitim
• KPSS, ÖSS gibi sınavlara özel verilen kurslar
• Çıraklık Okulları
• Meslekî Eğitim Merkezleri
• Uzaktan Eğitim ( Açık Öğretim, İkinci Üniversite Programları

iOkul Hem Örgün Hem de Yaygın Eğitime Katkı Sağlar

iOkul, örgün eğitimdeki sürecin devamlılığını sağlamaktadır. Hem örgün eğitime yardımcı unsurları içermektedir hem de uzaktan eğitim modülü ile yaygın eğitime teknolojik destek sağlamaktadır.

iOkul güvenli eğitim teknolojileri şu modüller ile örgün eğitime teknolojik destek vermektedir:

• Yoklama
• Ödev verme
• Aferin Verme
• Mesajlaşma
• Etkinlik
• Ders Dağıtım Programı Oluşturma
• Akıllı Tahta Kontrol
• Ders Etkinliği Kontrolü

Ödev verme, özellikle resmi tatil ve yaz tatillerinde ödev vermek, eğitim camiasına sıkça tartışılan bir konudur. Resmi tatillerde, yarı yıl ve yaz tatillerinde ölçme ve değerlendirme amacıyla ödev verilmemesi,  sıkça gündeme gelmiştir. Nihayet Mili Eğitim Bakanlığı 2 Eylül 2020 tarihli yönetmelik değişiminde, "Ödev vermek yasak mı" konusuna açıklık getirmiştir.

Ödev vermek yasak mı 2021 yılı için de güncellenmiş bir sorudur. Çünkü 2019'dan bu yana uzaktan eğitim hayatımıza girmiş ve ölçme araçları değişmiştir. Milli Eğitim Bakanlığı 2 Eylül 2020 Çarşamba 31232 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan değişiklik sonucunda, 2021 yılında da geçerli olmak üzere, resmi tatillerde  puanlama amacıyla  ödev vermeyi yasaklanmıştır. İlgili madde şu şekildedir:

MADDE 6 – Aynı Yönetmeliğin 14 üncü maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
“(3) Öğrencilere, resmî tatil günlerinde puanla değerlendirilecek şekilde ödev verilmez.” (Kaynak)

Puanlama Amacıyla Ödev Verilmemesi Ödev Vermek Yasak Anlamına Gelmez

Ödev vermek yasaklanmış bir eylem değildir. İlgili MEB mevzuatında, ödev ile ilgili kısıtlama sadece resmi tatil günlerini kapsamaktadır. Ayrıca, ödev verilemez diye anlaşılmamalıdır. Öğrenciye ödev verilebilir ancak verilen ödev not vermek amacıyla kullanılamaz.

Ödev vermek, eğitimin vazgeçilemez bir parçasıdır. Bu durumun en önemli nedeni, eğitimin evde de devam eden bir süreç olmasıdır. Okullarda sınırlı vakit geçiren öğrencilerin edindikleri bilgi ve becerileri evlerinde yeniden gözden geçirmeleri, bir sonraki güne hazırlık yapmaları ancak ev ödevleri ile mümkündür. Burada tartışılması gereken konu ev ödevi vermek değil, ödevin içeriğidir.

Ödevler Sınav Gibi Değerlendirilebilir mi?

Uzaktan eğitim ile birlikte, ödevlerin sınav notu yerine geçip geçmeyeceği merak konusu oldu. Bazı üniversiteler vize sınavlarından not vermek için ödev - proje yöntemini kullanmıştı. Bazı üniversiteler, çevrim içi sınav, kısa sınavlar ile ölçme değerlendirme yapmıştı. İlk ve ortaöğretim düzeylerinde ise tüm kararlar Milli Eğitim Bakanlığı'nın çizdiği rotaya göre verildi. Ancak, uzaktan eğitim döneminde yaşanan ikilikler bir daha yaşanmasın diye mevzuatta bir değişikliğe gidildi.

Milli Eğitim Mevzuatlarına göre ölçme değerlendirme kapsamları yazılı ve sözlü sınavlardır. Ancak burada da bir kapsam genişlemesi söz konusu oldu. Milli Eğitim Bakanlığı 2 Eylül 2020 Çarşamba 31232 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan değişiklik, yazılı ve uygulamalı sınavlarla birlikte e-sınavları ve performans çalışmaları ile ürün / e-portfolyo dosyaların ölçme araçları içine alması oldu.

Mevzuatın ilgili maddesi şu şekilde:

MADDE 1 – 7/9/2013 tarihli ve 28758 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d), (r) ve (kk) bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı fıkranın (ğğ), (hh) ve (ıı) bentlerinde yer alan “proje uygulayan eğitim kurumları” ibareleri “proje okulları” olarak değiştirilmiş, aynı fıkraya aşağıdaki bentler eklenmiştir.

“r) Ölçme araçları: Öğrencilerin bilgi, beceri ve kazanımlarının ölçülmesinde başvurulacak yazılı ve uygulamalı sınavlar ve/veya e-sınavlar ile performans çalışması, proje, ürün veya e-portfolyo dosyasını,” (Kaynak)

Elbette bu değişiklik, 2014 yılında yapılan "Performans ödevi kaldırıldı" maddesinin değiştiği anlamına gelmektedir.

Lisede Performans Ödevleri Kaldırıldı mı?

Uzaktan eğitim sürecine öğrencilere proje ve performans ödevi veriliyordu. Proje ve performans ödevleri zümre toplantısında alınan kararlar doğrultusunda e-proje / e-performans olarak çevrim içi şekilde verilip yine online şekilde teslim alınmaktaydı.

2020 yılında yapılan değişime göre bu tür performans ve proje ödevlerinin online şekilde verilmesi ölçme araçlarında değerlendirilebilecek. Uzaktan eğitim için alınan bu kararın, uzun süre daha devam edeceği, saklama konusunda daha sağlıklı bir yöntem olduğu için öğretmenlerin bu uygulamadan memnun olduğu yapılan uzman yorumları arasında yer alıyor.

iOkul Üzerinden e-Ödev Verebilirsiniz

iOkul Okul Yönetim Yazılımı, ödev vermeyi dijital hale taşıyan bir modül geliştirmiştir. Buna göre öğretmen:

• Sınıfa ödev verebilir.
• Ödevin teslim tarihini ve saatini belirleyebilir.
• Materyalleri PNG, JPG ya da PDF formatında ödeve iliştirebilir.

Öğretmen, ödev verdikten sonra, ilgili öğrencilere bildirim gönderilir. Öğrenciler ve veliler, ana ekranda bulunan "ödev" kısmına dokunduğunda ödev hakkında tüm bilgilere ulaşır

Öğrenci ödevi yaptığı zaman "Ödev Durumu" "YAPTINIZ" şeklinde güncellenir. Eğer ödev öğretmen tarafından henüz kontrol edilmedi ise öğrenci hesabındaki ödev durumu "KONTROL EDİLMEDİ" şeklindedir.

İdareciler, bu süreci kendi hesaplarından takip edebilirler. Ödev verilen sınıf, ödevi veren öğretmen ve ödevin kontrol durumu yönetici hesaplarındaki "ÖDEV" modülünden kontrol edilebilir.

iOkul Üzerinden Öğretmen Ödevleri Nasıl Kontrol Eder?

iOkul okul yönetim sisteminden  ödevler, öğretmen tarafından kolayca kontrol edilebilir ve ödevin yapılıp yapılmadığı veli ve öğrenciye mobil bildirim yolu ile aktarılır.

Ödev kontrolü, öğretmen hesabından bulunan Ödev modülünden yapılır. Ödev modülüne giriş yapıldığında verilen sınıf ödevleri görüntülenir. Kontrol edilmek istenen ödev seçilir ve "Ödevi Kontrol Et" seçeneğine dokunulur. Çıkan sınıf listesinde ödev yapan ve yapmayan öğrenciler seçilip "Kaydet" kısmına dokunulur. Ödevlerin sonuçları, öğrenci ve veliye bildirim yolu ile açıklanır.

iOkul panelinden ödev oluşturmak için buraya tıklayıp kolayca ödev oluşturabilirsiniz.

2019 yılında başlayan salgın, dünyanın her yerinde olduğu gibi Türkiye'de de uzaktan eğitimin yaygınlaşmasına neden oldu. Uzaktan eğitim, ilk kez bu kadar yaygın bir şekilde gerçekleşti. Ancak bu süreç, öğrencilerin okul alışkanlıklarında ciddi değişimlere neden oldu. İki yıldır, okullar tam anlamıyla açık olmadığı için de pandemi sonrası çocuk okula nasıl alıştırılır sorusu da sorulmaya başlandı. Peki Covid sonrası okula uyum nasıl olmalı? Öğrenciler okula nasıl hazırlanmalı?

Aşının bulunması ile okullarda tam açılmaya gidileceği Milli Eğitim Bakanlığı tarafından açıklandı.  Öğrenciler ve öğretmenler de uzun bir aradan sonra yüz yüze eğitim geçilmesinden memnun olduklarını dile getirdiler. Ancak, iki yıldır yüz yüze eğitim tam anlamıyla gerçekleşmiyordu; bu durumda salgın sonrasında öğrenciler okula nasıl adapte olacaklar? Öğretmenler bu süreci nasıl yönetmeliler?

Öğrenciler Açısından Durum Değerlendirmesi Yapılmalı

Genel olarak çocukların, 6- 7 yaşında akademik eğitime başlaması; zorunlu olarak 12 yıl okuması kanunlarımızda da yeri alan bir uygulamadır. Yani bir çocuğun 18 - 19 yaşına kadar okumaktan başka bir işi yoktur. Ancak son iki yıldır çocuklar tek uğraşları olan okullarına uzaktan devam etmekteydi. Bu onlar için gerçekten zor, sindirilmesi ve kabul etmesi uzun sürecek olan bir dönemdi. Bu yaştaki çocuklar şu duygular ile baş başa kaldı:

• Belirsizlik ( Okullar ne zaman açılacak, okullar ne zaman tatil edilecek, okullar tam açılacak mı soruları)
• Tamamlanmamışlık ( Uzaktan eğitim yararlı mı, uzaktan eğitim yüz yüze eğitimin yerini tutar mı, okullar neden kapatılıyor soruları)
• Korku ( Lisede iki yıl eksik eğitim aldım bu durum üniversiteye giriş sınavını etkileyecek mi, üniversiteye giriş sınavı kolay olacak mı, ÖSS okullarda işlenmeyen konuları sınava dahil edecek mi soruları)
• Kaygı (Eğitim hayatımın yarısı gitti, benden önce mezun olanlar daha kolay iş bulacak, staj yapamazsam mezun olamam sorular)
• Özlem ( Okulumu çok özledim, okulumun en kötü halini bile özledim, en sevmediğim arkadaşımı bile özledim, keşke öğretmenime sarılabilsem vs)

Elbette, ara ara gelen karantina dönemleri, tam kapanmalar yetişkinler için de zorlayıcı idi. Ancak yetişkinlerin birden fazla rolü, dolayısıyla birden fazla yapabileceği işler vardır. Örneğin bir öğretmen aynı zamanda annedir ve evde bazı sorumluluklar üstlenir; eştir eşine karşı yükümlülükleri vardır, komşudur komşuları ile bağları vardır. Fakat, bir çocuk için bu durum daha risklidir çünkü bu kadar çok rolü yoktur ve kendisini önemli, "işe yarar" hissettiği, duygusal bir bağ kurduğu okuluna gidememektedir. Tüm bunlara ek olarak özellikle ergenlik çağında baskın olan akranlarla bulunma isteğini karşılayan yegane yer olan okuldan mahrumdur. Haliyle bir öğrencinin salgın sonrası okula dönüşü sancılı bir süreç olabilir.

Çocuklarla Okul Açılmadan Önce Motivasyon Çalışmaları Yapılmalı

Motivasyon çalışması, oryantasyonun yani adaptasyonun ilk aşamasıdır. Çocuklar, okula başlamada önce bu desteği evde ebeveynlerinden ya da rehber öğretmenlerinden almalılar. Onlara, okulların açılmasının önemli olduğunun hissedilmesi, kapanma döneminde yaşadığı duygu değişimlerinin daha az yaşanmasına katkı sağlayacaktır.

Öğrencilerin nelere ihtiyaçları olduğu belirlenmelidir. Buradaki ihtiyaç maddi değil duygusal ihtiyaçlardır. Çocukların akranları, öğretmenleri ve okulla daha çok zaman geçirmesi sağlanmalıdır. Örneğin bir okul sonrası etkinlik planlanabilir, öğretmen - öğrenci buluşması yapılabilir.

Dijital Detoks Bu Süreci Kolaylaştırır

İki sene boyunca sürekli dijitalle baş başa kalan çocuklarda dijital bağımlılık olabilir. Okullar açıkken en azından 8 - 10 saat zorunlu dijital detoks yapan öğrenciler, iki senedir okulları da dijital dünyaya taşıdılar. Bu durumda, onların bu sınırı yeniden çizmeleri, zamanı yönetmeleri gerekir. Ergenlerde dijital detoks şu şekilde sağlanabilir:

• Telefon, televizyon bilgisayar ve tablet bu dijital detoksa dahil olan cihazlardır.
• Özellikle gece yatmadan bir saat önce telefon ya da bilgisayardan uzak durulmalı.
• Yatakta kalma süresini uzattığı için sabah, yatakta telefon ile vakit geçirilmemeli.
• Günde en az 3 saat dijital detoksa dahil olan cihazlardan uzak durulmalıdır. Bunu gece yatmadan önceki 1 saat, sabah 1 saat ve yemek (öğünler) yerken şeklinde planlanabilir.
• Dijital detoks, aslında tüm ailenin uyması gereken bir plandır. Bir çocuk, sabah kahvaltı yaparken ebeveynlerin elinde telefon görürse bu detoks, hiçbir şey ifade etmeyecek, uzun süreli olmayacaktır.

Sabah Erken Kalkmak ve "Gündüz Yaşamak" Çocuğa Yeniden Empoze Edilmeli

Lise çağındaki pek çok gencin, uyku düzeni bozuldu. Bunu uzaktan eğitime olan katılımların, özellikle sabah olan derslere, azalmasından da anlayabiliyoruz. Çocuk, uzaktan eğitimi "değersiz" ve "işe yaramaz" olarak değerlendirdiği için okul yokmuş gibi davrandı. Bu da bazı gençlerde gündüz uyumak gece ayakta kalmak olarak nüksetti. Gece, doğal olarak sosyal bir çevreye dahil olmayan genç, bilgisayar oyunlarına yöneldi. Ancak, okullar yeniden sosyal bir çevre yaratacak ve gençler, yeniden  öğrenci rollerine bürünecek. Bu durumda gündüz yaşamaya alışmak gerekmekte.

Vücudumuzun fiziki bir duruma alışma süresi 15 - 30 gün arasındadır. İlk 15 gün vücut bu durumu kabullenir, sonraki 15 gün ise bu durumu benimser. Bu nedenle okullar açılmadan en az bir ay önce, erken kalkma alışkanlığının edinilmesi gerekmektedir. Uyku düzeni ile birlikte yapılan dijital detoks, gençleri ve çocukları okula zihnen ve bedenen adapte edecektir.

Çocukların Adaptasyon Becerisi Yetişkinlerden Daha Fazladır

Çocukların uyum sağlamaları, yetişkinlere göre daha hızlıdır. Bu bakımdan, doğru hamleler ile çocuklar yeniden okula uyum sağlayabilir. Burada dikkat edilmesi gereken kurallardan taviz vermemek, "okulların açılmasına çok var" diyerek bu süreci ötelememektir.

Kaynakça

Ertuğ Can.  Türkiye’de açık ve uzaktan eğitim uygulamaları. DergiPark Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi Archive Volume 6, Issue 2

Aras Bozkurt. Koronavirüs (Covid-19) pandemi süreci ve pandemi sonrası dünyada eğitime yönelik değerlendirmeler: Yeni normal ve yeni eğitim paradigması. DergiPark Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi Archive Volume 6, Issue 3